تحقّق مييابد و اما اصل سببيّت آتش از براى حرارت محسوس نيست تا داخل مجرّبات گردد و بايد آنها اين قانون را هم انكار كنند ، و آنوقت است كه تمام علوم باطل خواهد شد ، زيرا اساس همهء آنها بر همين قانون عليّت استوار است . در خاتمه بايد اين هم علاوه شود كه محال بودن حصول صد از ضرب سه در سه مانند ضرورت علّيّت نيز از عهدهء تجربه خارج است و جز در پناه عقل اثبات آن ممكن نيست و معلوم نيست طرفداران تجربه چه موققى را درين باره اتخاذ خواهند كرد ؟ بلى اين دلائل بطور قطعى بطلان انحصار اعتبار معلومات را در تجربه براى ما مبرهن مىسازد و حقيقت اينست كه تجربه و احكام خالص عقلى هر دو تا منبع معلومات ما ميباشند و نفى يكى قهرا بنفى ديگرى منجر مىشود . پس لازم است بر ما كه هر دو را قبول داشته باشيم . ماديّين وقتى ديدند ماترياليستى به سود آنان است آن را تبليغ كردند و بعدها كه موضوع از مسير علمى خود خارج و بعالم سياست نيز راه پيدا نمود مشكلات كار بيشتر شد زيرا ديگر رسيدن به حقيقت ، هدف اوّل نبوده ، بلكه هدف چيزهاى ديگرى بود كه دروغ و مغالطه را در راه حصول آن به كار مىانداخت و كار به حدى به رسوائى كشيد كه ماترياليستها بدون خجالت ميگفتند كه رئاليسم فقط در ماترياليستى است ، و متافيزيكى مساوى ايده‌اليسمى و